Άνθρωπος χωρίς ανάσα (κριτική)

[ γράφει η Ελισσάβετ Δέδε ]

Ύστερα από το καθηλωτικό κι εν τέλει σπαρακτικό ταξίδι του στην Πράγα, ο κυνικός και απροσδόκητα ανθρώπινος ντέντεκτιβ Μπέρνι Γκούντερ καλείται να επιστρέψει σαν τον «δολοφόνο» στον τόπο όπου η συνείδησή του τραυματίστηκε ανεπανόρθωτα το 1941: Αυτή τη φορά θα βρεθεί ξανά στο Ανατολικό Μέτωπο, σε μια περιπέτεια που αφήνει τον αναγνώστη χωρίς ανάσα (όπως κι ο τίτλος του βιβλίου άλλωστε!).

1943: Ο λοχαγός Μπέρνχαρντ Γκούντερ έχει πλέον μετατεθεί στο Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου του Βερολίνου. Εν τω μεταξύ, στο δάσος του Κατίν, κοντά στο Σμολένσκ, ένας πεινασμένος λύκος ξεθάβει από το χιόνι τα απομεινάρια ενός νεκρού αξιωματικού… Αυτό επιτείνει τις υποψίες ότι στο δάσος βρίσκεται ένας ομαδικός τάφος από χιλιάδες Πολωνούς αξιωματικούς, εκτελεσμένους από τον Σοβιετικό Στρατό. photo Philip Kerr_zpsqzpsvuls.jpg

Ο υπουργός Προπαγάνδας, ο δαιμόνιος Γιόζεφ Γκαίμπελς, θεωρεί πως, αν αποδειχθεί η ενοχή των Ρώσων γι΄ αυτό το μαζικό έγκλημα στο Κατίν, το κοινό μέτωπο των Συμμάχων ενάντια στον Χίτλερ θα διασπαστεί. Για τον σκοπό αυτόν αναθέτει στον Μπέρνι Γκούντερ να προετοιμάσει τις «αποδείξεις» του εγκλήματος που θα παρουσιάσει το Ράιχ στην διεθνή ομάδα εμπειρογνωμόνων… Ο Μπέρνι, για ακόμη μία φορά, θα αναμετρηθεί με τη βαρβαρότητα του Ανατολικού Μετώπου, σε μια χώρα όπου ο θάνατος είναι η μοναδική αδιαμφισβήτητη αλήθεια!

«Άνθρωπος χωρίς θρησκεία είναι άνθρωπος χωρίς ανάσα». Με αυτήν τη ρήση από το ημιαυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Γιόζεφ Γκαίμπελς, Μichael, στο Άνθρωπος χωρίς ανάσα ο Φίλιπ Κερρ μάς μεταφέρει σ΄ έναν τόπο όπου έχει καταρρεύσει κάθε ίχνος του Θεού, όπως το διέσωζε η ανθρώπινη συνείδηση. Πρόκειται για το Ανατολικό Μέτωπο -και συγκεκριμένα την επαρχία του Σμολένσκ, στο Δάσος του Κατίν. Εκεί έλαβε χώρα η μαζική σφαγή Πολωνών αξιωματικών, από τους Σοβιετικούς που, στο πλαίσιο του Συμφώνου Μολότοφ – Ρίμπεντροπ (1938), συμμετείχαν στον διαμελισμό της Πολωνίας (1939) καταλαμβάνοντας ανατολικά της εδάφη.

Τα απομεινάρια της μαζικής αυτής σφαγής θα αναδυθούν τυχαία στην επιφάνεια και θα δώσουν ευκαιρία στον δαιμόνιο υπουργό Προπαγάνδας Γιόζεφ Γκαίμπελς να αναδείξει τη θηριωδία αυτή, ώστε να στιγματίσει τους Σοβιετικούς στα μάτια των Δυτικών Συμμάχων, διασπώντας το αντιναζιστικό μέτωπο…

Ο μυθιστορηματικός μας ήρωας Μπέρνι Γκούντερ θα ενταχθεί στο αληθινό αυτό γεγονός, αφού εκείνος θα κληθεί από τον Γκαίμπελς να «προλειάνει το έδαφος» και να συμμετάσχει στην επιτροπή υποδοχής των εμπειρογνωμόνων. Η περιπέτειά του ξεκινά από το Βερολίνο, όπου συμβαίνει μια πορεία διαμαρτυρίας δεκάδων παντρεμένων με Εβραίους Γερμανίδων οι οποίες τώρα διατρανώνουν την αγανάκτησή τους για την σύλληψη των συζύγων τους από τους Ναζί (1943). Λίγες μέρες αργότερα, υπό την πίεση της διαμαρτυρίας αυτής, το καθεστώς αναγκάζεται να τους απελευθερώσει. Αυτό είναι το πλαίσιο ακόμη μίας  περίηγησης στην Ιστορία, μέσα από την αγωνιώδη αστυνομική πλοκή, όπως μοναδικά ξέρει να προσφέρει ο μάστορας του είδους Φίλιπ Κερρ!

Μέσα από τη νέα αυτή περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ ο αναγνώστης θα αποκομίσει πολύτιμα στοιχεία γύρω από την κατάσταση στη Ρωσία εκείνης της εποχής, το πολικό ψύχος, καθώς και τις δεσπόζουσες προσωπικότητες των Ναζί στο Ανατολικό Μέτωπο. Παράλληλα, ο συγγραφέας κατορθώνει να αναδείξει την ατομικότητα μέσα στη συλλογική οπτική της Ιστορίας, καθώς μια σειρά αποκεφαλισμών θα σταθεί η αφορμή να έρθουν στο φως ιδιαίτερες στιγμές και προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που έζησαν και έδρασαν μ’εσα στο συγκεκριμένο «κάδρο» του Ανατολικού Μετώπου.

Αυτές οι «μικρότερες» υποθέσεις θα ενταχθούν σαν ψηφίδες στην σφαγή τού Κατίν, σκιαγραφώντας τις σχέσεις μέσα στο γερμανικό μέτωπο αλλά και την κοινωνία που πλαισίωνε τα στρατεύματα κατοχής. Ο Κόκκινος Στρατός διεκδικεί το δικό του μερίδιο στη θηριωδία -παράλληλα με τη γενναιότητά του- ενώ ο Φίλιπ Κερρ αναβιώνει παραστατικά το σκηνικό τού πολέμου και της φρίκης,. Η όρασή μας «πληγώνεται» από την εικόνα των νεκρών, η όσφρησή μας κατακλύζεται από την γλυκερή οσμή της αποσύνθεσης και σχεδόν νιώθουμε το σκοινί των απαγχονισμών να μας τυλίγει!

Επιπλέον, είναι εκπληκτικός ο τρόπος με τον οποίο ο Κερρ δένει με την αόρατη κλωστή της επιδεξιότητάς του πολλές ετερόκλητες ιστορίες με τον κορμό της βασικής υπόθεσης -κάτι που το συναντάμε σε όλες τις περιπέτειες του Μπέρνι Γκούντερ. Έτσι κι εδώ συμπλέκονται ιδιόμορφοι χαρακτήρες και κρυμμένες αλήθειες γύρω από την εκτράχυνση των ναζί, αλλά και τον κόκκινο τρόμο του σταλινικού ολοκληρωτισμού, για να συναντηθούν όλα εν τέλει στο μαζικό έγκλημα του Κατίν, όπου περισσότερη ανθρωπιά βρίσκει κανείς στους λύκους παρά στους ανθρώπους του…

Σε αυτήν την ιστορία αναφύεται πολύ πιο ισχνό το αισθηματικό στοιχείο. Ο γνώριμος και χαριτωμένος αισθησιασμός του Γκούντερ εδώ σύντομα θα επισκιαστεί από το χιόνι, το αίμα και την αποφορά του θανάτου… Αντιθέτως, ο αγαπημένος μας οξυδερκής και ψύχραιμος Μπέρνι, στη Ρωσία προβάλλει ως μια πραγματικά τραγική φιγούρα, ξεπερνώντας τα όριά του με έναν οδυνηρό τρόπο. Σίγουρα αυτή εδώ είναι η πιο ακραία περιπέτεια του Μπέρνι, που θα κορυφωθεί σε ένα φινάλε με αγωνία και ανατρεπτικές εξελίξεις έως την τελευταία σελίδα!

Παρά την υπερβολή του σεναρίου, το τέλος της ιστορίας αυτής διατηρεί την ιδιαίτερη γοητεία του απροσδόκητου, με τον ίδιο τρόπο που ο Ευρυπίδης την χειριζόταν στην φιγούρα τού «από μηχανής θεού».

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!