Ελένη Στασινού: Τινάζω την σκόνη τού χρόνου εδώ και δεκαετίες

[ συνέντευξη στον Πάνο Γιαννάκαινα ]

Η Ελένη Στασινού δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις  ούτε καν εισαγωγικούς νυγμούς. Η ιστορία της είναι τα βιβλία της. «Ψημένη» πια γραφιάς, έχει καταφέρει -όσο της αναλογεί- να υδροδοτήσει τον εδώ και δεκαετίες άνυδρο χώρο των ελληνικών γραμμάτων, δίπλα στους κολοσσούς του πνεύματος, επάξια, ουσιαστικά. Κι αν παραμένει στην σκιά της αξιοσύνης της, δεν είναι παρά για να την «ανακαλύψεις» εκ νέου, ν’ αποθησαυρίσεις την γνώση της, να βιώσεις την εμπειρία της και -τελικά- να την λατρέψεις!

Με αφορμή το πρόσφατο πόνημά της Βρωμοθήλυκα της Ιστορίας, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γκοβόστης, το superiorbooks.gr συνομίλησε με την συγγραφέα -κάτι που πολλοί αναγνώστες μας περίμεναν εδώ και καιρό.Ελένη Στασινού

Χωρίς να χαρακτηρίζονται ως «δύσκολα» αναγνώσματα, τα μυθιστορήματά σας διαθέτουν ένα υπέροχο ιστορικό «βάρος» που συχνά εκπλήσσει τον ανυποψίαστο αναγνώστη. Τελευταία, μάλιστα, το ιστορικό μυθιστόρημα κερδίζει και στην χώρα μας ολοένα και περισσότερο έδαφος. Το Ο χορός των κρυστάλλων ήταν -πιστεύω- η απόδειξη της ικανότητάς σας να κινείστε με μοναδική άνεση σε αυτόν τον απαιτητικό χώρο. Ποιοι λόγοι σάς ώθησαν προς αυτήν την κατεύθυνση;

Όταν ένας από τους σπουδαιότερους θεολόγους της εποχής μας, ο Νικόλαος Λουδοβίκος, είπε ότι «o Έλληνας έχει εγκαταλείψει, λόγω συλλογικής κατάθλιψης, την προσπάθεια να μπει στην Iστορία ξανά», ήταν πολύ αργά για να μου δώσει την αφορμή ώστε να γράψω ιστορικό μυθιστόρημα. Ήδη από το 2003 με το Η Αγία Πόρνη της καρδιάς του είχα αναρωτηθεί αν τα αναγνώσματα που υπήρχαν στην κυκλοφορία, τα της σύγχρονης ζωής συναισθηματικά «αναμασήματα», θα ήσαν ικανά να βοηθήσουν σε κάποιο άλλο πεδίο πλην της περιστασιακής και εύκολης ανακούφισης. Αντιλήφθηκα πως η λησμοσύνη -σαν τώρα η σκόνη της Αφρικής- περνούσε και κάλυπτε την συλλογική μνήμη, αφήνοντας μόνον ελάχιστο καθαρό χώρο και όχι πάντα τον πλέον σωστό.

Από την δική μου θέση, τινάζω την σκόνη τού χρόνου εδώ και δεκαετίες. Μάλιστα ανασύρω στιγμές όχι μόνο μεγαλοπρεπείς, μα και στιγμές «ολιγοτήτων», στιγμές που παρελήφθησαν από τους επισήμους καταγραφείς της Ιστορίας μας η τους μεταγραφείς της, η ακόμα ακόμα στιγμές που συρρίκνωσε χρόνος, η πολιτική ή και η εθνολογική σκοπιμότητα. Στιγμές που κάθε άλλο παρά υπερήφανοι σαν λαός θα είμαστε εάν τις γνωρίζαμε. Και δεν το κάνω για άλλον λόγο, παρά για να έρθουμε αντιμέτωποι με την κρυμμένη μας αλήθεια, να την κοιτάξουμε κατάματα, να μετρηθούμε μαζί της και ν’ αποδώσουμε «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι» ώστε να μην βαραίνουμε από των ξένων τα άχθη και όσα μας επιρρίπτουν.

Η μυθιστορία με αυτόν τον τρόπο -εμπεριέχοντας την Ιστορία ή περιεχόμενη σε αυτήν- προσφέρει διπλό όφελος: Τέρπει με τον κατά βάσιν ερωτικό της μύθο, αλλά, μέσω των ιστορικών νύξεων, δυνατόν να ερεθίσει τον αναγνώστη, ώστε με το κλείσιμο του βιβλίου ν’ αναρωτηθεί ή και να αναζητήσει κάτι περισσότερο…

Ο χρόνος μας… ναι, είναι ακριβός! Θα έλεγα πως μέρα με την μέρα γίνεται ακριβότερος… Πώς να υποτιμήσεις λοιπόν τον αναγνώστη, όταν σου αφιερώνει το ακριβότερο που έχει στην κατοχή του;

Τι σημαίνει για εσάς «συγγραφή»; Απολαμβάνετε την «ανάγνωση»;

Ελένη Στασινού Βρωμοθήλκα της ΙστορίαςΤι είναι για μένα η συγγραφή; Τι κουρασμένη ερώτηση! Επαναλαμβάνεται διαρκώς, δίχως η απάντησή της να είναι ποτέ επαρκής. Θα πρέπει να υπάρχει μια εξήγηση που ν’ αποτελεί το άθροισμα όλων των απαντήσεων που δόθηκαν έως τώρα μαζί με αυτές που θα δοθούν στο μέλλον!

Κατά περιόδους, η συγγραφή αποκτά πολυποίκιλο νόημα και αποτελεί έκφραση διαφορετικών αναγκών. Αυτήν την εποχή λοιπόν είναι έρωτας! Όπως και η ανάγνωση είναι έρωτας! Συσχέτισα την ανάγκη του σώματος για ικανοποίηση με την ανάγκη του ατόμου -σαν σύνθεση πολλών ανόμοιων «στοιχείων»- για έρωτα. Κατέληξα εκεί όπου έχει η ανθρωπότητα καταλήξει. Υπάρχουν έρωτες αβαθείς που η υστερόγευσή τους μοιάζει μέταλλο, υπάρχουν έρωτες που αφήνουν αίσθηση ουρανού. Το κακό είναι πως αυτό θα φανεί στον απολογισμό, όταν πια αναρωτηθείς «λοιπόν, τι απέμεινε;». Σαν βρεθείς μπροστά στο αρνητικό πρόσημο…

Έτσι και το γράφημα – ανάγνωσμα μπορεί να αποτελέσει έρωτα μεταξύ δύο μερών που προσφέρονται ισότιμα. Που σέβονται την εαυτότητα, τον νου με τις δυνατότητές του, τον χρόνο -ιδίως αυτό. Τον ακριβό μας χρόνο. Διότι ο χρόνος μας… ναι, είναι ακριβός! Θα έλεγα πως μέρα με την μέρα γίνεται ακριβότερος. Κάτι από την έξω από εμάς άσκηση βίας, κάτι από την πίεση του εσωτερικού μας δικτάτορα…

Πώς να υποτιμήσεις λοιπόν τον αναγνώστη, όταν σου αφιερώνει το ακριβότερο που έχει στην κατοχή του;

Ο καθένας μάχεται από την θέση που έχει. Ο συγγραφέας θα μαχηθεί με το έργο του, μα θα πρέπει κάποιος να το διαβάσει ώστε να κινητοποιηθούν οι δυνάμεις μέσα του

Συχνά οι άνθρωποι του πνεύματος κατηγορούνται για την αποστασιοποίησή τους από την καθημερινότητα και τα προβλήματα των απλών ανθρώπων. Κάποιοι δεν διστάζουν να τους κολλήσουν την ρετσινιά του αιθεροβάμονα! Του ανθρώπου της γυάλας, με άλλα λόγια. Ποιο το μετερίζι του συγγραφέα; Ποια η αποστολή του -εάν του αναγνωρίσουμε κάποια αποστολή…

Μπορώ να κατανοήσω πως η διάχυτη αόριστη απειλή καθορίζει εν πολλοίς την ζωή μας. Πως αναζητούμε με ευχάριστα πράγματα να επιχωματώσουμε τους προβληματισμούς μας και τους βαθείς φόβους μας. Όμως ας περάσει απ’ όλων την σκέψη, έστω για μια φορά, πως ακριβώς είναι αυτό που επιδιώκουν όσοι θέλουν να χειραγωγήσουν λαούς. Να καταχωνιαστεί κάθε τι καλό, κάθε διάθεση σκέψης, θυμού και αντίδρασης, ώστε να σβηστεί κάθε διάθεση νοητικής δημιουργίας και φυσικά αντίδρασης.

Προκαλούν πολλές φορές τους ανθρώπους γενικά του πνεύματος, λέγοντας τους πως πρέπει να ηγηθούν σε κινήματα, να μην περιχαρακώνονται στα γραφεία τους και στην σιγουριά τους. Ε, λοιπόν έχω να πω πως ο καθένας μάχεται από την θέση που έχει. Ο συγγραφέας θα μαχηθεί με το έργο του, μα θα πρέπει κάποιος να το διαβάσει ώστε να κινητοποιηθούν οι δυνάμεις μέσα του. Δεν είναι ανάγκη να είναι ο διαμαρτυρόμενος στην πλατεία. Ο καθένας είναι ταγμένος να δρα και να αντιδρά από το δικό του μετερίζι. Κι ο συγγραφέας στην ηλικία που το αίμα ήταν κόκκινο, πιθανόν να ήταν στον αγώνα του δρόμου. Αργότερα όμως, που το αίμα παίρνει το χρώμα του μελανιού, ασχέτως αν κρατά την μνήμη του θυμού και της αγωνιστικότητας, ας του επιτραπεί να μεταγγίζει το είναι του στο γραπτό του. Οι επικριτές λοιπόν ας τον μελετήσουν, αντί να τον κατακρίνουν.

Και ο φόβος; Είναι ο φόβος, η ανάγκη που κινεί τα νήματα της Ιστορίας;Ελένη Στασινού

Δυστυχώς έχουμε και θα έχουμε πάντα παραδείγματα πως η Ιστορία και η ζωή είναι δυο όψεις που δύνανται η μια να ανατρέψει την ροή της άλλης. Όταν η ανθρώπινη ανάγκη είναι δυνατότερη από τον φόβο, τότε δημιουργεί Ιστορία. Με την σειρά της, η Ιστορία, με την δύναμη της, κατατροπώνει τις προσωπικές ζωές και θυσιάζει τα πάντα για ένα καλύτερο αύριο. Μόνο σε περιόδους ειρηνικές τα δυο τρένα ταξιδεύουν παράλληλα και με την ίδια ταχύτητα…

Αν δεν καταχωνιάζουμε την Ιστορία μας στα άχρηστα, θα κατανοήσουμε τις μεθόδους και θα διακρίνουμε τους εχθρούς

Και πιστεύετε πως η Ιστορία διδάσκει; Πως μπορούμε να διδαχθούμε, συνάγοντας συμπεράσματα από λάθη και αστοχίες του παρελθόντος;

Ήδη σας είπα ότι η Ιστορία με την συλλογικότητά της ρημάζει, αναγκαστικά, την ατομικότητα. Το συλλογικό στέκεται πάνω και έξω από το ατομικό. Συγκρούεται διαρκώς με αυτό. Κάποιοι έχουν οφέλη από την σύγκρουσή τους και τα αποτελέσματα αυτής της σύγκρουσης. Εμείς, αν δεν καταχωνιάζουμε την Ιστορία μας στα άχρηστα, θα κατανοήσουμε τις μεθόδους και θα διακρίνουμε τους εχθρούς. Μπορεί το να μελετήσουμε Ιστορία να μας δείχνει ανοίκειο, όμως να που έρχεται εδώ η μυθιστοριογραφία και μας ανοίγει μια πόρτα που οδηγεί σε ένα ελκυστικό τοπίο. Έτσι μπορούμε να απολαύουμε ένα μυθιστόρημα αλλά και να κεντριστούμε, ώστε να αναζητήσουμε κάποια ιστορικά ντοκουμέντα. Θεωρώ πως είναι ένας καλός τρόπος να ξυπνήσει το ενδιαφέρον τού αναγνώστη. Από κει και μετά γίνεται θέμα δικό του το εάν και κατά πόσον θα θελήσει να μάθει κάτι περισσότερο…

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Carlos Ruiz Zafόn – Ψυχογιός

Previous Image
Next Image

info heading

info content

Georges Simenon – Άγρα

Previous Image
Next Image

info heading

info content

Previous Image
Next Image

info heading

info content

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!