Εξοχικό με πισίνα (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Άλλοτε με σαφείς δόσεις αυτοσαρκασμού κι άλλοτε με έντονη την επιθυμία να στηλιτεύσει, να διακωμωδήσει ή και να χλευάσει το στιλιζαρισμένο -πλην κακόγουστο και υποκριτικό- στιλ της σύγχρονης αστικής ζωής, ο ήρωας του νέου βιβλίου τού Ολλανδού Herman Koch διέρχεται τις «συμπληγάδες» τής αυτοκριτικής, σε μια προσπάθεια να επουλώσει τις ψυχικές και πνευματικές πληγές που αφήνει πίσω του ο σύγχρονος συμβατικός τρόπος ζωής.

Herman Koch

Ο γιατρός Μαρκ Σλόσερ τα έχει όλα (ή τουλάχιστον έτσι νομίζει): Μια δουλειά που του επιτρέπει να επιλέγει, να παρατηρεί και, σε περίπτωση που το θεωρήσει απαραίτητο, να απορρίπτει τους πελάτες του -συνήθως πλούσιοι επιχειρηματίες ή καλλιτέχνες του θεάτρου και διανοούμενοι˙ μια σύζυγο ποθητή, πρόθυμη και πιστή, που χωρίς να χάνει την αυτοτέλεια μιας ώριμης προσωπικότητας συμμερίζεται τις ανησυχίες και φιλοδοξίες του επιδεικνύοντας μιαν αξιοζήλευτη κατανόηση˙ δυο πανέμορφες και φρόνιμες κόρες, με όλες τις ανησυχίες που αυτό συνεπάγεται και, τέλος, την οικονομική επιφάνεια που επιτρέπει σε όλους να ζήσουν άνετα και αξιοπρεπώς, έχοντας την δυνατότητα σημαντικών επιλογών σ΄ έναν κόσμο που, υπνωτισμένος, βαδίζει προς τις «παρυφές» της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, έχοντας πρωτίστως υποστεί την καίρια ηθική κατάπτωση που συνήθως απαντά στις Δυτικές κοινωνίες.

Τι είναι λοιπόν αυτό που ταράζει τον γαλήνιο ορίζοντα της ζωής τού γιατρού, καθηλώνοντας τους αναγνώστες τού Koch σ΄ ένα βιβλίο που διαβάζεται απνευστί και παθιασμένα; Μήπως η δυσάρεστη γεύση που αφήνει η (όχι για όλους αναπόφευκτη) συνειδητοποίηση της μετριότητας όσων λογαριάζονται για σπουδαίοι; Η ρηχότητα και ποταπότητα, ίσως, των ενστίκτων ανθρώπων που θεωρούνται ως πνευματικοί ταγοί, ιερείς των Τεχνών ή ιεροφάντες ενός ξεπερασμένου πολιτισμού; Η απαξία της εκμυστήρευσης ως ψυχοθεραπευτική
πρακτική εδραιωμένη απατηλά σ΄ έναν κόσμο πρόθυμο να μιλά μα ανίκανο να ακούει;

Σαφώς το Εξοχικό με πισίνα δεν αποτελεί παραμύθι για… μεγάλα παιδιά. Η ιστορία του θα μπορούσε να συμβεί στον καθένα -ανεξαρτήτως συγκυριών- και το μόνο που τελικά θα διακινδύνευε την επιτυχία του, όχι ως λογοτέχνημα υψηλού επιπέδου αλλά ως «ευαγγέλιο», θα ήταν η βραχεία απήχησή του στους αναγνώστες. Η ανικανότητά του να ξεσηκώσει τις μάζες, με άλλα λόγια…

Herman Koch

Βεβαίως η ξαφνική «αναγέννηση» ενός μυθιστορηματικού ήρωα που -εν μέσω καλοκαιρινών διακοπών και ενώπιον μιας αναπάντεχης συμφοράς- αποφασίζει να καταδικάσει την συμβατικότητα, την πλεονεξία και την ματαιοδοξία που μέχρι πρότινος έτρεφαν τον ναρκισσισμό και την αδιαπραγμάτευτη ψευδαίσθηση της υπεροχής του, είναι αδύνατον να θεωρηθεί ως απειλή για όλους εμάς τους «κατασταλαγμένους» αστούς με τις ναρκωμένες συνειδήσεις. Ο Koch ακριβώς αυτό θέλει να καταδείξει: Πως είμαστε ανίκανοι να μετουσιώσουμε την ηδυπαθή ένσταση που πάντα σταλάζει στα χείλη μας, πάντα αφυπνίζει το πνεύμα μας, μα ποτέ δεν τολμούμε να ολοκληρώσουμε, σε πραγματική, γενικευμένη επανάσταση. Ίσως γιατί στο τέλος της διαδρομής ο άνθρωπος «ανακαλύπτει» το ελαττωματικό υλικό με το οποίο είναι πλασμένος. Ίσως, πάλι, επειδή οι συμβάσεις έχουν εδώ και χρόνια κατακαθίσει εντός της αμαρτωλής του ψυχής, δημιουργώντας μιαν απροσπέλαστη κρούστα θυσιασμένων ονείρων.

Έτσι, το μόνο που μένει είναι η αδιαμφισβήτητη λογοτεχνική αξία του κειμένου. Με γλώσσα καυστική και ταυτόχρονα παιχνιδιάρα, ύφος μπλαζέ μα και βαθιά ανθρώπινο, μια ευαισθησία καλά υπολογισμένη και πειθαρχημένη στις λογιστικές επιταγές της αστικής καθημερινότητας, αναδεικνύουν την δεξιοτεχνία του Ολλανδού συγγραφέα με το διορατικό βλέμμα και την «ακανθώδη» διάνοια. Ο κεντρικός του ήρωας στέκεται πράος, σκεπτικιστής, αμέτοχος θαρρείς παρατηρητής της ζωής του, δικάζει ανθρώπους μα και δικάζεται, αλλά δεν κάμπτεται από την ετυμηγορία: Αντιμετωπίζει τον βιασμό τής μεγάλης του κόρης με όπλο την λογική και «βακτηρία» το συναίσθημα, αφήνεται μετέωρος να γευτεί την χαλάρωση του δεσμού του με την γυναίκα του, νιώθοντας έτοιμος πάντα να ριχτεί στην διεκδίκηση όσων πιστεύει ότι απώλεσε. Μα δεν είναι ο τύπος ανθρώπου που κάμπτεται εθελούσια, που συνθηκολογεί πριν πέσει η πρώτη Herman Kochκανονιά…

Αντιθέτως, είναι φτιαγμένος από στόφα νικητή, δεν καταθέτει τα όπλα, κινείται με τον «αέρα» του ισχυρού που απλώς… στραβοπάτησε, του «κατακτητή» που έχει συνείδηση της υπεροχής του, που ξέρει να ανακτά το χαμένο έδαφος. Αηδιασμένος από τη υποκρισία του περιγύρου, αποκρούει την φθήνια των ξεπεσμένων καλλιτεχνών και των κατά φαντασίαν διανοουμένων που, δίχως αιδώ, καλύπτουν την ασχημοσύνη τους με το αστραφτερό περιτύλιγμα μιας εφήμερης χλιδής και μιας αναγνωρισιμότητας με κοντινή ημερομηνία λήξης. Γι΄ αυτό και δολοφονεί δίχως τύψεις…

Συναισθανόμενος και ο ίδιος την διαστροφική έλξη που ασκούν στους άντρες τα νεαρά, νόστιμα θηλυκά, αποφασίζει ν΄ ανακαλύψει αυτόν που κακοποίησε την κόρη του και ν΄αποδώσει δικαιοσύνη, λαμβάνοντας πλεονέκτημα από την ιατρική ιδιότητά του. Εκμεταλλεύεται την εμπιστοσύνη του υπόπτου, που τυγχάνει να είναι ταυτόχρονα και φίλος και ασθενής του, και δεν διστάζει να τον οδηγήσει στον θάνατο ακόμη κι όταν υπερισχύουν μέσα του οι αμφιβολίες για το εάν αυτός είναι ο πραγματικός υπαίτιος του κακού! Είναι προφανές ότι ο πρωταγωνιστής αφήνεται να παρασυρθεί από την προσωπική απέχθεια που νιώθει για το θύμα του, ώστε τίποτε δεν φαίνεται ικανό να τον σταματήσει από την εφαρμογή τού δολοφονικού του σχεδίου. Είναι ο άνθρωπος, λοιπόν, που πασχίζει να βρει άλλοθι για τις αποτρόπαιες πράξεις του, αυτός που πάντα ενεργεί βάσει σχεδίου καλουπωμένου στις παρορμήσεις  του και όχι σε τυχόν αδιάσειστες αποδείξεις -το σύγχρονο ζώο που περιφρουρεί με νοσηρή επιμονή κι αυταπάρνηση τον χώρο του!

Το δείπνοΣτον απόηχο πάντα του προηγουμένου αριστουργήματός του, Το δείπνο, ο Herman Koch έρχεται για μία ακόμη φορά να «σφυρηλατήσει» στο «αμόνι» της Δυτικής υποκουλτούρας τα ορμέμφυτα πάθη και τις αδυναμίες μιας κοινωνίας παρηκμασμένης κα νωθρής. Εκθέτει τον σύγχρονο άνθρωπο στην βάσανο μιας στέρεης -πλην σπάνιας- ηθικής, καταδικάζοντας την αναλγησία που αυτός επιδεικνύει προς ό,τι δοκιμάζει τις αξίες του, τις συνειδησιακές αντοχές προς ό,τι προσβάλλει την υπόστασή του, τον «μιθριδατισμό» και την απληστία στα οποία έχει παραδοθεί -όλ΄ αυτά, εν ολίγοις, που όλοι τα έχουμε προ πολλού υποψιαστεί και συγκαλύψει με την ιδιότυπη «ομερτά» στην οποία ορκίστηκε, εδώ και δεκαετίες, αιώνες ίσως, ο Δυτικός κόσμος.

Ένα από τα πιο αξιόλογα βιβλία της χρονιάς, που οι εκδόσεις Μεταίχμιο φιλοτέχνησαν και μας παρέδωσαν με πλήρη συνείδηση ότι, για δεύτερη φορά, εξοικειώνουν το ελληνικό αναγνωστικό κοινό με την ουσιώδη σύγχρονη Λογοτεχνία.

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!