Η πείνα (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Στα χρόνια μας, ούτε εύκολη ούτε πάντα επιτυχής μπορεί, έστω και εκ των υστέρων, να θεωρηθεί μια προσπάθεια ανάγνωσης κειμένων ενός Νορβηγού νομπελίστα με απαράμιλλη γραφή, ο έντονος αντιαμερκανισμός, αντιαγγλοσαξονισμός  και αντιμοντερνισμός του οποίου λίγο έλειψε να του κολλήσουν την ρετσινιά τού ναζιστή! Κι αν αποτόλμησα ν’ ακολουθήσω τους «αναγνωστικούς δρόμους» τού Knut Hamsun είναι γιατί θέλησα να δοκιμάσω τις αντοχές μου σε μια δοκιμασμένη, κλασική γραφή που δεν φείδεται ωμότητας κι αμεσότητας, έστω κι αν κάποιες φορές αυτή υπερβαίνει τα όρια της λεγόμενης «δόκιμης» λογοτεχνίας.

Το Η πείνα του Hamsun δεν περιγράφει απλώς την διάσταση του πνευματικού κόσμου από το καθημερινά νοούμενο κυνήγι τής ευμάρειας και της ευδαιμονίας. Ο συγγραφέας, κρατώντας στιβαρά το ανατομικό νυστέρι, καταφέρνει μια κάθετη, βαθιά τομή στο κοινωνικό προσωπείο της εποχής του, ακριβώς για να αντιδιαστείλει την συνέπεια πράξεων και λόγων ενός ανθρώπου που δεν διστάζει να υποστηρίξει τις αρχές του, να κρατηθεί γερά από τις απόψεις του και να παραμείνει ακλόνητος στα πιστεύω του έως την υστάτη στιγμή που η ίδια η κοινωνία θα τον «εκβάλλει» από τα σπλάχνα της ως ον παρασιτικό και άχρηστο.

Αλλά τελευταία στιγμή ο άνθρωπός μας, ο διανοούμενος με την γρανιτένια ηθική, καταφέρνει να παραμερίσει όσα τον χωρίζουν από τους «βολεμένους» και, χωρίς να υποστείλει την «σημαία» του, χωρίς να προδώσει τα ιδανικά του, εντάσσεται στο σύνολο των «κανονικών» ανθρώπων. Δεν πρόκειται για ήττα, αφού ο ήρωάς μας ουσιαστικά δεν καταθέτει τα όπλα, δεν συμβιβάζεται. Επιβιώνει μέσα από μια αλληλουχία παραλογισμών, έχοντας καθυποτάξει την πείνα και την συνεπακόλουθη σχιζοφρένεια, προσβλέποντας μετ’ εμπιστοσύνης στον συνάνθρωπο. Ίσως αυτή να είναι και η σημαντικότερη συνεισφορά τού Hamsun στα Δυτικά γράμματα: Επιτυγχάνει ν’ απαγκιστρώσει τον σύγχρονο άνθρωπο από τις κοινωνικές συμβάσεις που τον κρατούν δέσμιο, αναδεικνύοντας το μαρτυρικό μεγαλείο τού αγώνα για ικανοποίηση της πλέον στοιχειώδους βιολογικής σύμβασης -αυτήν της πείνας, της τόσο αρχέγονης μα και τόσο επίκαιρης αγωνίας για επιβίωση, που συνθλίβει τα ευγενέστερα και υψηλότερα ιδανικά, οδηγώντας ενίοτε στην παραφροσύνη και τον παραισθησιασμό.

Εντύπωση κάνει η έντεχνη απαλλαγή του συγγραφέα από τις κυριαρχούσες λογοτεχνικές φόρμες της εποχής του (το εν λόγω βιβλίο γράφτηκε το 1890, όταν στο αστικό μυθιστόρημα κυριαρχούσε η πλοκή και η ηθικολογία) και η αφοσίωσή του όχι στην πλοκή αλλά στην ψυχολογική εμβάθυνση. Καταφέρνει όσο λίγοι να προσδώσει γόνιμα στοιχεία στην λογοτεχνική περιγραφή τού «ψυχολογικού» και, παραμερίζοντας κάθε διάθεση εντυπωσιασμού, χαράσσει νέους δρόμους και φόρμες που πολλοί αργότερα θα θελήσουν να μιμηθούν.

Αναμφίβολα δεν έχουμε να κάνουμε με εύκολο κι ευχάριστο ανάγνωσμα. Η προσήλωση στο έργο τού νομπελίστα συγγραφέα είναι απαιτητική και συχνά επώδυνη. Αλλά αξίζει να εμβαθύνει κανείς στον λογοτεχνικό κόσμο τού Hamsun προκειμένου ν’ απολαύσει το ταξίδι -όχι απλώς τον προορισμό!

Ένα καταπληκτικό βιβλίο από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, ιδανικό για φιλόδοξους αναγνώστες και μελετητές αξιώσεων.

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!