Ιωάννα Νοταρά: Πολιτισμικά πέσαμε πολύ χαμηλά τα τελευταία 40 χρόνια

[ συνέντευξη στον Πάνο Γιαννάκαινα ]

Είναι δύσκολο ν’ αντισταθείς στην γοητεία τής γραφίδας της -κι αν την γνωρίσεις ως άνθρωπο, να μην αισθανθείς την απλότητα και την ψυχική της ευγένεια. Ο λόγος για την Ιωάννα Νοταρά, την συγγραφέα που εδώ και σχεδόν πέντε χρόνια θρέφει την ψυχή μας με ιστορίες καθημερινής τύρβης, έρωτα κι απόγνωσης, αργασμένες με μεράκι και σπάνια λεπτότητα. Και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι κάθε βιβλίο της κατακτά ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό αναγνωστών, ούτε βεβαίως και το ότι η ίδια κερδίζει την αγάπη τους με την προσωπικότητά της, την αυθεντικότητα και την σεμνότητα που διακρίνει τους αξίους!Πριν χαράξει

Το superiorbooks.gr συνάντησε την συγγραφέα και, με την ευκαιρία του νέου βιβλίου της Πριν χαράξει από τις εκδόσεις Διόπτρα, έθεσε για λογαριασμό των αναγνωστών μερικά ερωτήματα.

Στα πρώτα της «βήματα» η μικρή Άννα χαρακτηρίζεται από ατολμία. Σκέψεις, συναισθήματα και πράξεις της, έχουν ως βασικό σημείο αναφοράς την αδιαφορία των γονιών της προς αυτήν -ιδίως την απουσία του πατέρα της από την ζωή της, αλλά και την σκληρή αντιμετώπισή της από μια μάνα που πάντα φρόντιζε να «διαλαλεί» την δυστυχία της ως σύζυγος και γυναίκα. Πόσο βαθιά επηρεάζει τελικά το πρώιμο οικογενειακό περιβάλλον την εξέλιξη ενός ανθρώπου;

Θεωρώ ότι το οικογενειακό περιβάλλον που περιγράφεται στο βιβλίο επηρεάζει την εξέλιξη του ανθρώπου. Άλλωστε αυτός ακριβώς ήταν και ο λόγος που αποφάσισα να κάνω βιβλίο αυτή την ιστορία. Όπως όλοι ξέρουμε, οι γονείς είναι τα μοναδικά στηρίγματα και πρότυπα των παιδιών. Έτσι, αν ένας από τους δύο είναι απών, είναι σαν να έχει χάσει το παιδί το ένα του πόδι. Αν, όπως στην προκειμένη περίπτωση, η μητέρα είναι μεν παρούσα αλλά στην πραγματικότητα απούσα, τότε τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο για τον αυριανό ενήλικα. Έτσι, όσο προχωράει η ιστορία, βλέπουμε την αδυναμία της Άννας να διακρίνει βασικές έννοιες, όπως: Η οικογένεια, η αγάπη, ο έρωτας… Παράλληλα, αφουγκράζεται το ένστικτο της επιβίωσης και επιλέγει φοβισμένη, ως όπλα της, το πείσμα και τον εγωισμό.

Ανατρέχοντας τις προηγούμενες δεκαετίες της νεοελληνικής κοινωνίας, γίνεται περισσότερη αισθητή η «τραχύτητα» των σχέσεων μεταξύ γονέων και τέκνων, σε σχέση με την σημερινή εποχή όπου δύσκολα κανείς συναντά «απόλυτες» ή «καταπιεστικές» συμπεριφορές. Υπάρχει ωστόσο μια σημαντική μερίδα ανθρώπων που πιστεύουν ότι η παρατηρούμενη σημερινή «ελαστικότητα» των γονέων προς τα παιδιά δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια καλά καλυμμένη αδιαφορία ή, έστω, μια «κατάθεση όπλων» εξαιτίας του απαιτητικού συγχρόνου τρόπου ζωής που συνθλίβει τις αντοχές των εργαζομένων να ασχοληθούν ουσιαστικά με την διαπαιδαγώγηση των παιδιών που έφεραν στην ζωή. Πόσο αυτό είναι αλήθεια; Πόσο εσείς, ως μητέρα, δικαιολογείτε αυτήν την εκδοχή ως δικαιολογία στα χείλη των σημερινών γονιών;

Κατ’ αρχάς είμαι κάθετα αρνητική στη λέξη -αλλά και την έννοια- «δικαιολογία». Όταν επιλέγουμε να δικαιολογηθούμε σημαίνει ότι δεν έχουμε ειλικρινή απάντηση στο θέμα που συζητείται. Ωστόσο, πράγματι οι σχέσεις γονέων και παιδιών έχουν αλλάξει σήμερα συγκριτικά με τις προηγούμενες δεκαετίες. Μόνο που αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα προς το καλύτερο. Προσωπικά ανήκω στη μερίδα των ανθρώπων που «μεταφράζουν» αυτή την ελαστικότητα ως αδιαφορία. Ολοένα και συχνότερα παρατηρώ γονείς εξαιρετικά κουρασμένους με τη φροντίδα των παιδιών. Γκρινιάζουν μπροστά στα παιδιά για τα όσα στερούνται εξαιτίας της φροντίδας που πρέπει να παρέχουν σε αυτά -κι ας είναι οι ίδιοι που επέλεξαν να τα φέρουν στον κόσμο.

Οι σχέσεις γονέων και παιδιών έχουν αλλάξει σήμερα συγκριτικά με τις προηγούμενες δεκαετίες. Μόνο που αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα προς το καλύτερο. Προσωπικά ανήκω στη μερίδα των ανθρώπων που «μεταφράζουν» αυτή την ελαστικότητα ως αδιαφορία

Επίσης πιστεύω πως δεν χρειάζεται να είναι κανείς πάνω από το κεφάλι ενός παιδιού κάθε ώρα και στιγμή της ημέρας, όπως ήταν παλιά οι μανάδες μας, αλλά τους ξέφευγαν όλοι οι σοβαροί προβληματισμοί του παιδιού τους. Όταν μάλιστα το παιδί γινόταν έφηβος και αυτοί οι σοβαροί προβληματισμοί εξελίσσονταν σε τσουνάμι μες το σπίτι, οι γονείς τα έριχναν στα παιδιά, στη νεολαία και στην «καταραμένη εξέλιξη». Εν τέλει υποστηρίζω ότι αρκούν κάποιες ώρες της ημέρας για τους γονείς, αρκεί αυτές οι ώρες να είναι εποικοδομητικές. Ξέρετε, στα παιδιά δεν ξεφεύγει η μυρωδιά της αγάπης και του ενδιαφέροντος που είναι τα κύρια συστατικά για την ομαλή τους πορεία προς την ενηλικίωση.

Πιεστικές καταστάσΙωάννα Νοταράεις, πνιγηρό οικογενειακό περιβάλλον, ενίοτε εχθρικό, συχνά οδηγούν τους νέους σε εσπευσμένες, επιζήμιες για την ζωή τους αποφάσεις. Η πρωταγωνίστρια ωθείται, προφανώς λόγω του απογοητευτικού οικογενειακού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγαλώνει, να συνδέσει την ζωή της με λάθος άνθρωπο. Μια νέα απογοήτευση έρχεται με τον καιρό να προστεθεί στις προηγούμενες. Όμως αυτήν την φορά το άβουλο κοριτσάκι έχει μετουσιωθεί σε πραγματική γυναίκα. Αντιμετωπίζει δυναμικά ό,τι μέχρι πρότινος κατέβαλλε τις αντιστάσεις της και πλημμύριζε με δυστυχία την ζωή της. Έχουμε να κάνουμε με έναν πραγματικά «επαναστατημένο» άνθρωπο ή τα σημάδια της παιδικής ηλικίας τον κατατρύχουν εφόρου ζωής; Πόσο εύκολο είναι να αλλάξει ένας καταπιεσμένος άνθρωπος και να προχωρήσει δυναμικά στην ζωή του; Πόσο ικανός είναι, ώστε να καταφέρει ν’ αποτινάξει τις ανασφάλειες και την δειλία, τραβώντας μια τελεσίδικη διαχωριστική γραμμή από το παρελθόν του;

Είναι εξαιρετικά δύσκολο για έναν άνθρωπο που έχει μεγαλώσει τόσο λάθος όσο η Άννα να προχωρήσει δυναμικά ή τέλος πάντων φυσιολογικά στη ζωή του. Είναι σαν να σε έχουν ρίξει στα βαθιά δίχως να ξέρεις κολύμπι. Όσον αφορά τον χαρακτήρα της Άννας, έχουμε να κάνουμε με μια δυναμική γυναίκα, αλλά και φοβισμένη παράλληλα. Ξέρετε, είναι δύσκολο, συχνά δε και ακατόρθωτο, ν’ αποτινάξουμε από πάνω μας φοβίες και ανασφάλειες που μας φόρτωσαν στα ευαίσθητα παιδικά μας χρόνια. Η Άννα, στην προσπάθειά της ν’ αποτινάξει αυτούς τους φόβους αλλά και να διαχειριστεί το επαναστατικό τού χαρακτήρα της, έπεφτε εύκολα στις παγίδες. Αυτό όμως που διακρίνουμε στο συγκεκριμένο άτομο είναι ότι δεν το έβαζε ποτέ κάτω. Ξαναπροσπαθούσε παλεύοντας με τη ζωή και τους δικούς της δαίμονες. Έτσι λοιπόν καταλήγουμε στο ότι κάποιοι άνθρωποι, έστω και με μεγάλες δυσκολίες, καταφέρνουν να προσπεράσουν τα κακοτράχαλα μονοπάτια και να βαδίσουν επιτέλους στην ισάδα. Κάποιοι άλλοι, κι αυτό δεν είναι φυσικά κατακριτέο, δεν τα καταφέρνουν…

Αν η Άννα ζούσε στο τώρα, αν όλα όσα βίωσε στα παιδικά της χρόνια συνέβαιναν σήμερα, σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από επιφανειακές, βραχύβιες σχέσεις, αδιαφορία, αλλοτρίωση και ατομικισμό, η πορεία της θα ήταν η ίδια; Θα είχε να αντιμετωπίσει ίδια ή έστω ανάλογες καταστάσεις; Το ερώτημα τίθεται ακριβώς επειδή όλοι γνωρίζουμε πόσο αιφνιδιαστικά, πόσο απότομα μετεξελίχθηκε η δομή της νεοελληνικής κοινωνίας σε διάστημα μόλις ολίγων δεκαετιών…

Πιστεύω ότι θα αντιμετώπιζε τις ίδιες δυσκολίες. Μόνο τα ρούχα και τα όπλα που θα χρησιμοποιούσε, στην προσπάθειά της να σωθεί, θα άλλαζαν. Έχω την άποψη ότι ο άνθρωπος γεννιέται με τις ίδιες επιθυμίες και ευαισθησίες. Ως εκ τούτου οι πληγές που του χρεώνει το οικογενειακό περιβάλλον τον ίδιο πόνο έχουν και τις ίδιες συνταγές χρειάζεται για να τις γιατρέψει -αν τις γιατρέψει.

Μοναδική -αλλά εξαιρετικά σημαντική- διαφορά στο σήμερα θα έλεγα ότι είναι οι τρομακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας νέος άνθρωπος για να εξασφαλίσει το μέλλον του επαγγελματικά. Πολύ δε περισσότερο όταν αυτός ο άνθρωπος έχει μεγαλώσει χωρίς το δίχτυ ασφαλείας που του παρέχει η οικογένεια και παράλληλα πρέπει ν’ αντιμετωπίσει την οικονομική τρομοκρατία που βιώνουμε όλοι.

Είναι δύσκολο, συχνά δε και ακατόρθωτο, ν’ αποτινάξουμε από πάνω μας φοβίες και ανασφάλειες που μας φόρτωσαν στα ευαίσθητα παιδικά μας χρόνια

Όλα τα βιβλία σας είναι γραμμένα με το μεράκι ενός ανθρώπου ευαίσθητου, ίσως λιγάκι πικραμένου από την ζωή, αλλά πάντως με θαυμαστή επιμέλεια, οι ήρωές σας ηθογραφούνται στο έπακρο, οι περιγραφές σας είναι αξιοζήλευτες. Όλες οι «ιστορίες» σας έχουν αγγίξει με το παραπάνω τους αναγνώστες, που δεν αμελούν με κάθε ευκαιρία να μιλούν «τρυφερά» γι’ αυτές κι εσάς προσωπικά. Πόσο ταλέντο χρειάζεται να διαθέτει ένας επιτυχημένος συγγραφέας; Ο παράγων «σκληρή δουλειά» είναι ο βασικότερος ή αρκεί μια φυσική κλίση, μια έφεση προς την συγγραφή;

Χαίρομαι που οι αναγνώστες ξεχωρίζουν το μεράκι μου στις ιστορίες που επιλέγω να διηγηθώ. Από πού πηγάζει αυτό το μεράκι; Από την πίκρα που στάζει συχνά μέσα μου, παρακολουθώντας τον τρόπο που διαχειριζόμαστε εμείς οι άνθρωποι τις κάθε είδους σχέσεις μας. Με εντυπωσιάζει το γεγονός ότι οι αντιστάσεις μας είναι τόσο αδύναμες, όταν χρειάζεται να αναμετρηθούμε με τα πάθη μας. Σε σχέση με το τι πρέπει να διαθέτει ο συγγραφέας για να συνεπάρει τον αναγνώστη τόσο όσο να ταυτιστεί με τους ήρωες, θεωρώ ότι χρειάζεται φυσικά ταλέντο, σκληρή δουλειά και η ανάγκη του να εκφραστεί γράφοντας. Δηλαδή το ταλέντο, η φυσική κλίση, όπως λέτε, δεν αρκεί, αν λείπουν η σκληρή δουλειά και το μεράκι.

Ακούγοντας τους νέους να κουβεντιάζουν θλίβομαι με την κακή χρήση της ελληνικής γλώσσας

Πώς βλέπετε τα εκδοτικά πράγματα στην σημερινή Ελλάδα της ύφεσης και των μνημονίων; Ποια η γνώμη σας για το σύγχρονο ελληνικό σύστημα Παιδείας και τι θα επιθυμούσατε να πείτε απευθυνόμενη στους νέους;

Οι εκδότες στην Ελλάδα της κρίσης θεωρώ ότι κάνουν ό,τι μπορούν για να κρατηθεί το βιβλίο στην Αγορά -κι αυτό είναι προς τιμήν τους. Θα ήθελα ωστόσο οι άνθρωποι να διαβάζουν περισσότερο. Να μην επιλέγουν πάντα να ξοδέψουν το περίσσευμά τους για έναν καφέ στην καφετέρια, αλλά και για ένα βιβλίο που θα τους κρατήσει συντροφιά για μια εβδομάδα, ανάλογα με το βιβλίο. Το βιβλίο, ακόμα και αυτό που αντικειμενικά θα το λέγαμε «όχι καλό» έχει κάνει τη δουλειά του. Μας έχει βάλει στη διαδικασία της σκέψης, να αναλύσουμε π.χ. γιατί δεν ήταν καλό. Όσο για το καλό βιβλίο, τότε έχουμε πολλά θέματα για συζήτηση. Όπως για τα μηνύματά του, να διαφωνήσουμε με την οπτική του συγγραφέα, να πούμε τη δική μας άποψη. Έτσι όπως κάναμε παλιά…

Σχετικά με το σύγχρονο ελληνικό σύστημα παιδείας, δεν μπορώ να πω ότι έχω την καλύτερη γνώμη. Ακούγοντας τους νέους να κουβεντιάζουν θλίβομαι με την κακή χρήση τηςΙωάννα Νοταρά ελληνικής γλώσσας. Αυτό, κατά την άποψή μου, μοιάζει σαν η εκπαίδευση να έχει στρέψει τις πλάτες της στην ορθή χρήση της γλώσσας. Επίσης διαφωνώ με το ότι όλη η δουλειά για να πετύχει ένας νέος στο πανεπιστήμιο γίνεται εξωσχολικά. Στα φροντιστήρια, δηλαδή, και θυμώνω όταν ακούω τους πολιτικούς όλα αυτά τα χρόνια να τολμούν να μιλούν για δωρεάν παιδεία.

Όχι, λοιπόν, δεν έχουμε καλή παιδεία στην Ελλάδα -κι αυτό φαίνεται από το πόσο λίγο σεβόμαστε τη χώρα μας. Πόσο εύκολα εκσφενδονίζουμε τα σκουπίδια από το παράθυρο του αυτοκινήτου ή στους δρόμους όταν βαδίζουμε. Από το πώς οδηγούμε, μη σεβόμενοι τη ζωή του άλλου. Με την ευκολία που περνάμε το κόκκινο φανάρι, σαν να ήταν πράσινο. Πόσο συχνά οδηγούμε μεθυσμένοι…

Είναι πολλά και όλα απογοητευτικά. Αυτό λοιπόν που θα ήθελα να πως στους νέους είναι να διαβάζουν λογοτεχνία. Απ’ όσο έχω καταλάβει, μιλώντας με εφήβους, σνομπάρουν τη λογοτεχνία και γι’ αυτό ευθύνεται εκτός από το σχολείο φυσικά και το σπίτι, η οικογένεια. Τα παιδιά δεν βλέπουν τους γονείς με ένα βιβλίο στο χέρι, αλλά μπροστά σε οθόνες και έξυπνα κινητά. Ούτε στις γιορτές γυρίζουν οι μαμάδες και οι μπαμπάδες με βιβλία στις συσκευασίες των δώρων. Τα κινητά, τα τάμπλετ και οι υπολογιστές είναι το ζητούμενο στα σύγχρονα σπίτια. Και το τελευταίο που θα τους έλεγα, παρότι όσες φορές το έχω επιχειρήσει απέτυχα, είναι να μη στρέφουν τις πλάτες τους στην πολιτική. Πρέπει να γνωρίζουν, επειδή στις νέες γενιές πρόκειται να στηριχτεί ένα καλύτερο ή ένα ακόμα χειρότερο μέλλον. Η άγνοια είναι ο πιο κακός οδηγός…

Θεωρώ ότι πολιτισμικά πέσαμε πολύ χαμηλά τα τελευταία 40 χρόνια… καμιά σημαντική αντίσταση από την πλευρά τού πνευματικού κόσμου… Εξελιχθήκαμε ως αφελείς ενήλικοι κι έτσι γίναμε η εύκολη λεία στα χέρια των επιτηδείων

Αισθάνεστε ότι ο πνευματικός κόσμος, συνολικά και συλλογικά, φέρει μεγαλύτερο ποσοστό ευθύνης για την σημερινή δεινή κατάσταση στην οποία έχει η πατρίδα μας περιέλθει;

Κατ’ αρχάς θεωρώ ότι πολιτισμικά πέσαμε πολύ χαμηλά τα τελευταία 40 χρόνια. Μπουζούκια, γαρύφαλλα, χαμηλού επιπέδου μουσικά και λογοτεχνικά πρότυπα. Φτηνές τηλεοπτικές παραγωγές που το μόνο που έδιναν ήταν εξωπραγματικά πρότυπα. Με λίγα λόγια, αξίες που όλες είχαν να κάνουν με το πώς φαινόμαστε και όχι ποιοι είμαστε πραγματικά. Και όλα αυτά χωρίς καμιά σημαντική αντίσταση από την πλευρά τού πνευματικού κόσμου. Πιστεύω λοιπόν ότι δεν βρεθήκαμε από ατυχία σε δεινή θέση ούτε ότι πάλι γίναμε στόχος των κακών. Εξελιχθήκαμε ως αφελείς ενήλικοι, απαράδεχτο κατά τη γνώμη μου, κι έτσι γίναμε η εύκολη λεία στα χέρια των επιτηδείων.

Ποια τα σχέδιά σας στο εγγύς μέλλον; Τι έχουμε να περιμένουμε από την συγγραφέα Ιωάννα Νοταρά;

Ετοιμάζω ένα ακόμα βιβλίο. Το θέμα που έχω επιλέξει είναι πάλι προϊόν ενός κοινωνικού ζητήματος που με έχει απασχολήσει συχνά και που το βλέπω να συμβαίνει σε φίλους, φίλες και γνωστούς. Δεν θα πω για την ώρα κάτι περισσότερο.

Σας ευχαριστώ πολύ για την ευκαιρία που μου δώσατε να κουβεντιάσουμε για τόσο σημαντικά θέματα.

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!