Ο άνθρωπος από το Λονδίνο (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Georges Simenon

Διαβάζοντας τον Georges Simenon δεν μπορείς παρά να αντισταθείς στην λαγνεία της πρόωρης τέλεσης ενός μυστηρίου που αρχίζει ευθύς με τις πρώτες αράδες του μάγου «γραφιά» και ολοκληρώνεται στην τελευταία σελίδα! Ο μεγάλος Βέλγος λογοτέχνης μοιάζει με αποστακτήρα σπάνιου εσάνς: Διαβάζεται ολοκληρωτικά, καθολικά, αργά, σε ακέραιες δόσεις που θα σου επιτρέψουν να εμφυσήσεις στον απώτατο λόγο του και την άρτια τεχνική του. Αν χάσεις αυτή την τέρψη, το κείμενό του απογυμνώνεται απ’ όσα ο ίδιος ο συγγραφέας θα ήθελε να επικοινωνήσει μαζί σου…

Κάθε βιβλίο του Simenon  απαιτεί… αφοσίωση! Στο τέλος, η αποθησαύριση του κειμένου σού γίνεται βίωμα κι εμμονή, σε αφήνει εκστατικό, αδιανόητο, καθώς οι «αργές» εικόνες του παίζουν στο ημίφως της οδύνης που χαρακτηρίζει την μοίρα των καθημερινών, διόλου εξωραϊσμένων, ανθρώπων. Ο μικρόκοσμος του συγγραφέα εισχωρεί υποδόρια σαν ευγενές δηλητήριο, ξεσκεπάζει τα μύχια απωθημένα, τις εσώτερες πτυχές της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας, μεταλλάσσει τα ευτελή και τους προσδίδει αξίες πρωτόγνωρες, βασανιστικές, καθοριστικές της ζωής των ηρώων του, της ζωής όλων μας…

Ο άνθρωπος από το Λονδίνο δεν είναι μόνον ένας τυχοδιώκτης απατεών, ένας δολοφόνος. Στην θέληση του συγγραφέα, ανατάσσεται σε σκαπανέα λησμονημένων και καταπιεσμένων «εγώ» -εν προκειμένω του φτωχού Μαλουέν, ενός Γάλλου υπαλλήλου των Σιδηροδρόμων, με ζωή καλοκουρδισμένη σαν ελβετικό ρολόι και θυμικό μαλακό σαν ακριβό τυρί της πατρίδας του! Όλα ανατρέπονται μέσα στην δράση που επιβάλλουν οι σκέψεις. Γιατί, κατά πώς αγαπούσε ο λογοτέχνης, στα βιβλία του περνούσε την δράση θαρρείς μέσα από το φίλτρο των συνειρμών, χωρίς μεγαλοκομπασμούς και απίθανες «στράκες» από ξεφτισμένα του είδους περιπλεκόμενα και υπερδραστήρια φαντεζί καμώματα: Οι ήρωες δρουν νωχελικά αλλά καίρια, οι πράξεις λαμβάνουν χώρα δειλά μα καθοριστικά κι αμετάκλητα, ο μύθος του εξελίσσεται απατηλά και συγχρόνως μακάβρια, δραματικά, αμετανόητα.

Το έγκλημα δεν στιγματίζει τον δράστη. Ο θύτης μετουσιώνεται αιφνιδίως σε θύμα, καθώς είναι άρρητα προσηλωμένος σε μιαν αρχέγονη και μαρτυρική ηθική που διαρκώς τον ανακαλεί στην «τάξη» του κοινωνικά ανεκτού, του νομικά επιτρεπτού και του παραδοσιακά εναρμονισμένου. Οι αξίες του πρωταγωνιστή Μαλουέν καταρρακώνονται, όπως ακριβώς οι σάρκες του Ανθρώπου από το Λονδίνο, που αφού πρώτος εκτέλεσε τον συνεργό του, τώρα ο ίδιος εκτελείται σχεδόν «εκβιάζοντας» τον θύτη του ν΄ αναλάβει τον ρόλο του δημίου! Κι εδώ ακριβώς έγκειται το μεγαλείο του Βέλγου λογοτέχνη, που γνωρίζει πώς να «παίξει» με την τραγική ειρωνεία, την αναπόφευκτη μοίρα των μικρών ανθρώπων, των καθώς πρέπει αστών που αδυνατούν να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν τις δυνάμεις εκείνες που εξουσιάζουν τις υπάρξεις τους. Μια σταγόνα αρκεί για να ξεχειλίσει ένα ποτήρι με λόγους για να συμβεί το αποτρόπαιο έγκλημα! Αυτό μας αποκαλύπτει ο Simenon με την πένα του. Και το καταφέρνει με τρόπο μοναδικό, αποξέοντας κάθε πιθανότητα ανατροπής της πορείας των πραγμάτων, θέτοντας τους ήρωές του συνεπείς στην αδηφάγα μοίρα τους: Όλοι οδεύουν στην αυτοκαταστροφή, νιώθοντας ενστικτωδώς πως κάθε απόπειρα να ξεφύγουν είναι εκ των προτέρων καταδικασμένη…

Λύπηση και συγχώρεση είναι έννοιες ταυτόσημες στο έργο του Simenon. Ο συγγραφέας αγαπά να μας τυραννά στροβιλίζοντάς μας μέσα σε δίπολα: Έρωτας – μίσος, αδιαφορία – στοργή, υπολογισμός – αναπάντεχο. Ένας υπαλληλάκος δράττει την ευκαιρία να «ξελασπώσει» οικονομικά, οικειοποιούμενος το προϊόν εγκλήματος άλλων. Ο μικροαστισμός του δεν καταφέρνει να φθείρει τον εγωισμό του άρρενος ενώπιον της «αγέλης» των θηλυκών που εξουσιάζει. Εξαγριώνεται βλέποντας την κόρη του να δουλεύει σαν υπηρέτρια ξιπασμένων μεγαλοαστών εμπόρων. Το αναπάντεχο χρήμα στην βαλίτσα του είναι που κάνει ορατό τον ξεπεσμό, που ξεσηκώνει την συνείδηση. Ω ναι! Το χρήμα σε κάνει να συνειδητοποιείς όσα πριν, φτωχός και κακομοίρης, δεν μπορούσες καν ν΄ αντιληφθείς! Από την ισχυροποιημένη θέση που σου χαρίζει ο πλούτος, η ηθική σου, το γούστο σου, η ταυτότητά σου αλλάζουν. Δεν σου ταιριάζει πλέον το κασκέτο των Σιδηροδρομικών, ο φτηνός καπνός και το χυδαίο πιόμα!

Οι ήρωες του Simenon, φιγούρες περασμένων δεκαετιών, μοιάζουν με τους σημερινούς χάρτινους ανθρώπους των άψυχων μεγαλουπόλεων: Είσαι ό,τι έχεις!

Συμπέρασμα οδυνηρό, αν σκεφτείς πως οι περισσότεροι απλώς δεν έχουν τίποτα. Το συνειδητοποιείς -και τότε φτάνει η στιγμή που κάνει την επίσκεψή του ο άνθρωπος από το Λονδίνο. Για να σε λυτρώσει… Να σε καταστρέψει…

Διαβάστε επίσης: Ο ανθρωπάκος από το Αρχαγγέλσκ (κριτική)

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!