Θέλω να σε τρομάξω (κριτική)

[ γράφει η Ελισσάβετ Δέδε ]

Με έναν τίτλο που σε αρπάζει κατευθείαν μέσα στο βιβλίο και σου δημιουργεί παρόρμηση να το ανακαλύψεις επιτακτικά, το Θέλω να σε τρομάξω, ήρθε να προσθέσει τη φωνή των απλών αμάχων στην καταγγελία του Πολέμου.

Η Ελένη, κόρη Έλληνα βιομηχάνου στην Αυστρία, απολαμβάνει μια ήρεμη οικογενειακή ζωή στο πλευρό του λιγόλογου Κουρτ Χόσελχοφ, έχοντας αποκτήσει το πρώτο της εγγόνι από την κόρη της Άννα. Η επέλαση του ναζισμού με το Άνσλους, όμως, θα ανατρέψει πλήρως τη ζωή της. Ο κίνδυνος ζώνει την κόρη της και τον Ελληνοεβραίο γαμπρό της, τον Λουκά, και μόνη λύση είναι να δραπετεύσει η ίδια με τον εγγονό της , στη γενέτειρά της, την Ελλάδα, όπου ο πόλεμος δεν έχει φτάσει ακόμη.

Με νέα ταυτότητα και την ευθύνη ενός μωρού λίγων μηνών, η Ελένη θα δοκιμαστεί σε αντίξοες συνθήκες και θα κληθεί να επιβιώσει. Γύρω της μια σειρά από πρόσωπα, καθημερινά, με τη διακριτική τους ανθρωπιά, θα διδάξουν την Ελένη την αξία των ταπεινών πραγμάτων…

Εν τω μεταξύ, μεσ΄ στη λαίλαπα της Κατοχής, η Ελένη θα διατηρήσει σιωπηλά την ελπίδα να ανταμώσει ξανά με τα διωκόμενα παιδιά της και να στρώσει το οικογενειακό τραπέζι ξανά για όλους…

Το Θέλω να σε τρομάξω της Μαρίας Μηλαράκη είναι από εκείνα τα βιβλία που με έναν χαμηλόφωνο τρόπο διατρανώνουν ηχηρότατες αλήθειες. Ο δυναμικός και πρωτότυπος τίτλος προδιαθέτει τον αναγνώστη για έναν καταιγισμό εξελίξεων κι άγριων -ίσως- εικόνων από την εποχή του πολέμου! Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο, τελικά, παρουσιάζεται στο βιβλίο τής κυρίας Μηλαράκη η πιο σκληρή περίοδος του περασμένου αιώνα. Ούτε κατάσκοποι, ούτε στρατιώτες, ούτε μάρτυρες στρατοπέδων…

Η ιστορία εδώ γράφεται από τους Μικρούς, με το μεγαλείο της ψυχής τους. Οι χαρακτήρες των πρωταγωνιστών έχουν στοιχεία αντι-ήρωα, που όμως οι συνθήκες τούς ωρίμασαν ηθικά. Το βιβλίο θυμίζει προσωπική μαρτυρία, καθώς είναι γραμμένο σε ύφος σχεδόν ημερολογιακό… Σε όλη τη διάρκειά του, εκείνη που μας παρουσιάζει την κατάσταση είναι μόνο η Ελένη. Αυτός ο τρόπος προσδίδει στο κείμενο μια ενδοσκοπική χροιά, ιχνηλατώντας άρτια τις εσωτερικές συγκρούσεις, τις διακυμάνσεις και την αλλαγή ενός απλού ανθρώπου όταν έρθει αντιμέτωπη με ακραίες καταστάσεις.Hans Fallada

Η νοσταλγία της νιότης, η αναπόληση των ειρηνικών στιγμών στα γραφικά πάρκα και την ήρεμη οικογενειακή ζωή, σε πλήρη αντίθεση προς την ερήμωση του πολέμου και της αποξένωσης, συγκλονίζουν. Πρόκειται για ένα άλλο στοιχείο που μας δίνει την ευκαιρία να εστιάσουμε στην ιερότητα των οικογενειακών δεσμών, το πώς αυτοί μετατρέπονται από καταφύγιο και μέσο αυτοπροσδιορισμού σε ανεκτίμητο εργαλείο επιβίωσης. Η οπτική αυτή παραπέμπει σε άλλες εποχές, όταν, πέρα από τη στενά πυρηνική οικογένεια, παρατηρείτο ισχυρότατη αλληλεγγύη ανάμεσα στα μέλη της ευρύτερης συγγενικής κοινότητας. Αυτή η αλληλεγγύη υπήρξε το μυστικό» της διατήρησης των παραδόσεων και επιβίωσης του έθνους σε πολύ αντίξοες συνθήκες (π.χ. κατά την τουρκοκρατία).

Ταυτόχρονα, νιώθουμε σαρωτικά την οδύνη του τραυματισμού της οικογένειας εξαιτίας του πολέμου. Είναι πράγματι συγκινητική η αγάπη που, καθ΄ όλη την διάρκεια του βιβλίου, αναβλύζει προς τον ομορφότερο κοινωνικό θεσμό: Την οικογένεια.

Ωστόσο, εξαιτίας του προσωπικού χαρακτήρα της ιστορίας, υπάρχει, μοιραία, το μειονέκτημα ότι έχουμε μια περιορισμένη οπτική των γεγονότων κι έλλειψη αμεσότητας. Έτσι πολλά από τα μεγάλα γεγονότα φτάνουν σε εμάς σε δευτερογενή αφήγηση. Ως ακροατές πληροφορούμαστε, για παράδειγμα, την αγωνιώδη καταδίωξη του Λουκά και της Άννας στην Κεντρική Ευρώπη, κι ως ακροατές θα πληροφορηθούμε ένα ακόμη από τα τραγικά περιστατικά που σφράγισαν την Κατοχή στην Ελλάδα… Γεγονότα που ίσως θα θέλαμε να έχουν μια πιο βιωματική προσέγγιση (μέσω π.χ. παράλληλης αφήγησης, εκεί που η ματιά της Ελένης αδυνατούσε να φτάσει).

Ο αναγνώστης όμως παραμένει στα μετόπισθεν, μακρυά από τα πεδία της κύριας δράσης, κάτι που μόνο ως ένα βαθμό ξεπερνιέται με αληθοφανή συγγραφικά ευρήματα. Αυτό κάποιες στιγμές κάνει την αφήγηση λίγο μονότονη, χωρίς εξάρσεις και χωρίς δυνατές στιγμές.
Ίσως όμως αυτός να ήταν ο στόχος: Να σκιαγραφηθεί δηλαδή το δράμα των αμάχων που η τύχη τους είναι ανάμεσα στους τυράννους και τους μεγάλους αγωνιστές, που η Ιστορία θα πλαισιώσει με δάφνες και θα μνημονεύουν οι επόμενες γενιές! Μέσα από την απλή Ελένη, που πασχίζει χωρίς τυμπανοκρουσίες να προστατεύσει τον εγγονό της και να διατηρήσει την ανθρωπιά της, ανακαλύπτουμε τη σπουδαιότητα των μικρών…

Το Θέλω να σε τρομάξω με παρέπεμψε ευθέως στο εμβληματικό πια έργο τού Χανς Φάλαντα Μόνος στο Βερολίνο. Εκεί το ηλικιωμένο ζεύγος Κβάγκελ, έχοντας χάσει τον γιο του στην Πολωνία (όπως η Ελένη τα διωκόμενα παιδιά της), παρατηρεί, στο πλαίσιο της γειτονιάς του, τα πλοκάμια του ναζισμού να ζώνουν ασφυκτικά κάθε άκρη της γερμανικής κοινωνίας. Με πενιχρά μέσα και τον απλό πόθο για την ειρηνική ζωή, ο Όττο κι η Άννα Κβάγκελ όρθωσαν τη δική τους ταπεινή, μα όχι λιγότερο ηρωική, αντίσταση, όπως περίπου η Ελένη… Ούτε εδώ έχουμε υπερβατικές προσωπικότητες, μα απόλυτα συνηθισμένους χαρακτήρες που διάλεξαν τον δρόμο του Καλού.
Γύρω στο ζεύγος Κβάγκελ, όπως και γύρω από τη «δική μας» Ελένη, πλήθος χαρακτήρων καθημερινών -διεφθαρμένοι ή ακέραιοι- συνθέτουν ένα μωσαϊκό κοινωνιολογικής θα έλεγε κανείς μελέτης κι όχι απλά «μυθοπλασίας»…

Πιο σημαντικό από ό,τι φανερώνει η ήπια σκοπιά του, το Θέλω να σε τρομάξω επιτελεί κάτι χρήσιμο στη μυθιστοριογραφία: Οι αυθεντικοί χαρακτήρες τέτοιων βιβλίων φέρνουν στην επιφάνεια την αλήθεια του μέσου ανθρωπάκου που προσπαθεί να ορθώσει το μικρό του ανάστημα με διάσπαρτες ηθικές αρχές, ώστε να μη συνθλιβεί στο γρανάζι των σκοτεινών πολιτικών σκοπιμοτήτων και της Ιστορίας, που γράφεται από τους «μεγάλους» με το αίμα των «μικρών»…

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Carlos Ruiz Zafόn – Ψυχογιός

Previous Image
Next Image

info heading

info content

Georges Simenon – Άγρα

Previous Image
Next Image

info heading

info content

Previous Image
Next Image

info heading

info content

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!