Το μυστικό βιβλίο (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Grégory Samak

Τον Οκτώβριο του 2013, ο Γάλλος συγγραφέας Γκρεγκορί Σαμάκ (Grégory Samak) εμφάνισε στο διαδίκτυο ένα βιβλίο που επί δέκα χρόνια, όπως ο ίδιος μάς πληροφορεί, δεν αποφάσιζε την έκδοσή του. Και το… μυστικό του βιβλίο θα παρέμενε ες αεί… μυστικό, αν μια εσωτερική παρόρμηση δεν όπλιζε, τελικά, την ψυχή του να προχωρήσει.

Στην συνέχεια, η διαδικτυακή πορεία τού Το μυστικό βιβλίο δικαίωσε την απόφαση του συγγραφέα: Σε σύντομο χρονικό διάστημα το πόνημα του ταλαντούχου Γάλλου «έσπασε» τα ρεκόρ πωλήσεων και βρέθηκε στο top 10 του Amazon επί δύο μήνες! Και το ερώτημα που γεννάται είναι σαφώς δικαιολογημένο: Τι ωθεί τους ανθρώπους να λατρέψουν ένα βιβλίο που μιλά για το αναπόφευκτο, το αδυσώπητο «κισμέτ» που οδηγεί τον κόσμο -βάσει ενός άκαμπτου, αναπότρεπτου και, εν τέλει, ακατανόητου σχεδίου- στην καταστροφή του, όπως ακριβώς ένα χέρι κινεί με νήματα τα μέλη των ηρώων ενός θιάσου σκιών;

Πριν προσπαθήσουμε ν΄ απαντήσουμε στην αγωνιώδη αυτή ερώτηση, θα πρέπει ν΄ αποδώσουμε στον σύγχρονο άνθρωπο τις πραγματικές διαστάσεις τής ψυχικής και πνευματικής γύμνιας του, να παραδεχθούμε την ορμέμφυτη κλίση του προς το κακό και να διαχωρίσουμε την εγγενή αυτή τάση του από το πλήθος των επιρροών – εξαναγκασμών που του ασκεί το σύγχρονο αστικό περιβάλλον: Οι θεσμοί και οι παραδόσεις, το ατελές σύστημα Δικαίου των Δυτικών κοινωνιών, η παραπληροφόρηση και πλήθος άλλων παραγόντων που συντελούν στην μετάλλαξή του σ΄ ένα πλάσμα αντιδραστικό, ενίοτε δε και αποκρουστικό. Ωστόσο, όλα τα παραπάνω απλώς εξασφαλίζουν την γονιμότητα ενός πρόσφορου για «παρεκκλίνουσες» συμπεριφορές εδάφους, αφού οι ποταπές σκοπιμότητες και οι ευτελείς φιλοδοξίες, η δίψα για κυριαρχία και η κτητικότητα αποτελούν αρχέγονα και θεμελιώδη συστατικά της ανθρώπινης φύσης.

Η Λογοτεχνία -μεταξύ άλλων- ακριβώς αυτό επιδιώκει: Να δώσει διέξοδο στην αγωνία που γεννούν τα αναπάντητα ερωτήματα πάνω στα οποία «προσκρούει» η Φιλοσοφία. Το βιβλίο τού Σαμάκ λειτουργεί σαν βαλβίδα εκτόνωσης μιας χύτρας κατάμεστης από ερωτήματα «εν βρασμώ». Ο Σοφός Ελιάς γίνεται ο εκλεκτός του Θεού, μπορεί να ταξιδεύει στον χρόνο και ενσυνείδητα αναλαμβάνει μια θεία αποστολή: Ν΄ αποτρέψει το κακό, να διορθώσει τον ιστορικό ρου, να βελτιώσει το σήμερα αλλάζοντας τις εξελίξεις τού χθες! Επιλέγεται η πρώιμη περίοδος της ναζιστικής Γερμανίας -ή πιο σωστά η περίοδος πριν ο Χίτλερ αναλάβει τον απεχθή ρόλο τού παγκόσμιου σφαγέα. Η ιδέα λάμπει στα μάτια του γερο-Σοφού, πείθεται ότι η δολοφονία ενός και μόνου ανδρός είναι από μόνη της ικανή ν΄ αποτρέψει τα επερχόμενα για την ανθρωπότητα (και την ίδια του την οικογένεια) δεινά.

Δίπλα του, ο μικρός Τι-Τομ, εγκαταλειμμένος, άστεγος και διωκόμενος από τις δυνάμεις του κακού, ενσαρκώνει την ελπίδα των μελλοντικών γενεών. Τι κοινό έχουν οι δύο ήρωες; Είναι κυκλωμένοι από την μοναξιά, την απουσία οικογένειας, εκτεθειμένοι και ευάλωτοι σ΄ έναν κόσμο παράφορα αδιάφορο, κάποτε συνεπαρμένον από το κυνήγι εξιλαστηρίων θυμάτων, μεθυσμένον από το αίμα των αθώων που εξαγνίζει την δική του ασημαντότητα και χαρίζει στον υποκριτικό καθωσπρεπισμό του όλη την αναγκαία για την επιβίωσή του ελαστικότητα συνειδήσεων. Διότι αυτό κυρίως θέλει να στηλιτεGrégory Samakύσει ο συγγραφέας: Την ελαστικότητα που μοιραία οδηγεί στην λήθη…

 

Ο μύθος λοιπόν απλώνει ρίζες βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή. Την ψυχή που εύκολα λησμονεί. Και στις μέρες μας η λησμονιά αφελώς χαρακτηρίζεται ως άφεση. Η παγκόσμια συνείδηση, αν και ισομερώς ένοχη για τις ατομικές πράξεις, αρνείται να εισέλθει στην βάσανο μιας δίκης συλλογικών προθέσεων αλλά και ανοχής. Η ατομικότητα συνήθως δικάζεται για τις ενέργειες, η συλλογικότητα όμως για τις παραλείψεις. Ανοχή ίσον συνενοχή! μοιάζει να κραυγάζει ο Γκρεγκορί Σαμάκ με αυτό το πρώτο του βιβλίο.

Ο ίδιος δεν έπαψε ούτε στιγμή να βασανίζεται από την ιδέα της συγγραφής του, που φώλιασε μέσα του στις 21 Απριλίου του 2002, την νύχτα που ο Ζαν Μαρί Λε Πεν βρέθηκε στον δεύτερο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών. Πώς λοιπόν εκατομμύρια άνθρωποι μπόρεσαν να λησμονήσουν το μακελειό τού Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου; Πώς αυτή η απίστευτη ιστορία αίματος και φωτιάς «κατακάθισε» στα συγγράμματα των καθηγητών, «επαναπαύθηκε» στις πανεπιστημιακές διαλέξεις ή μπήκε στο ερμάρι των ιστορικών ερευνητών; Πώς η ακαδημαϊκή ματιά εξιλέωσε τόσο έγκλημα, πώς εξευμένισε τόσο μίσος, πώς  «απονεύρωσε» τόσο πόνο και κατασίγασε τόση θλίψη, ακούσια απαλλάσσοντας την ανθρώπινη μυρμηγκιά από την βάσανο της καθημερινής, ενσυνείδητης αυτοκριτικής;

Άνθρωποι χαμογελαστοί περπατούν στους δρόμους -κι αυτό δεν είναι κατακριτέο! Απότοκο όμως της λήθης είναι το γέλιο, όπως θα ΄λεγε και ο Μίλαν Κούντερα. Η λήθη είναι η μεγάλη παγίδα, λέει σήμερα ο Σαμάκ. Ίσως γιατί και ο ίδιος φοβάται πως η αγωνία του σύντομα θα αποσβεστεί στον φλοίσβο της τύρβης ενός κόσμου που παραμένει απαθής, οδεύοντας προς την αιώνια ύπνωση…

Εκδοτικός Οίκος

Διαβάστε επίσης...

Please wait...

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Ενημερωθείτε για όλα τα νέα του βιβλίου κατευθείαν στο e-mail σας. Εγγραφείτε τώρα!